Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΠαραδοσιακή μουσικήΤα Δημοτικά των ΓρεβενώνΤα δημοτικά των Γρεβενών - Εισαγωγικό κείμενο

Τα δημοτικά των Γρεβενών - Εισαγωγικό κείμενο

 Η ζωντανή λαϊκή μουσική παράδοση στα Γρεβενά είναι το δημοτικό μας τραγούδι, το οποίο ως γνωστό δεν είναι απλά ποιητικός λόγος αλλά είναι αναπόσπαστα δεμένο με τη μουσική και το χορό συμπληρώνοντας έτσι την τρισυπόστατη φύση του.
Λένε ότι η ιστορία της λογοτεχνίας κάθε λαού αρχίζει με το δημοτικό τραγούδι. Αλλά τι είναι το δημοτικό τραγούδι; Είναι η απρόσωπη ποιητική δημιουργία, που γίνεται από το λαό και εκφράζει τη λαϊκή ψυχή.

Το δημοτικό τραγούδι είναι η προφορική λαϊκή παράδοση σε αντίθεση με τη γραπτή, τη λόγια. 0 ποιητής είναι άγνωστος και επομένως το τραγούδι ανήκει στο λαό, σε όλους. Ενδεχόμενα ξεκίνησε από κάποιον που είχε όχι μόνον το χάρισμα της στιχουργικής δεξιότητας αλλά και την έμπνευση και τη δημιουργική σύλληψη και το ποιητικό τάλαντο. Η μετάδοση έγινε στη συνέχεια από στόμα σε στόμα όπου δουλεύτηκε, επεξεργάστηκε, βελτιώθηκε και παραδόθηκε στην τελική του μορφή, την τέλεια, την ιδανική. Έτσι ο λαός επέδρασε πάνω στο δημοτικό τραγούδι περισσότερο αφαιρετικά παρά προσθετικά, δηλαδή, πιο πολλά στοιχεία αφαίρεσε παρά πρόσθεσε. Στο δημοτικό τραγούδι κλείνεται ολόκληρη η ζωή του έθνους και του λαού μας. Μ' αυτό τραγούδησε τα όνειρα, τους πόθους, τους καημούς και τις πίκρες, αλλά και τη λεβεντιά, την αντρειοσύνη, την περηφάνια, τον ηρωισμό.

«Τα δημοτικά μας τραγούδια», λέει ο Άγις Θέρος, «είναι τα πνευματικά ριζο-θέμελα της πατρίδας μας και για τούτο στέκουν μνημεία αξετίμητα της εθνικής μας λογοτεχνίας και κλείνουν μέσα τους γενναία νοήματα, λαμπερή ανθρωπιά, ευγενικά συναισθήματα. Είναι δεμένα μαστορικά με λογάρι άδολο, απ' τον υπεράξιο χρυσικό, το λαό μας, και χρωστάει η ελληνική διανόηση να τα 'χει γκολφοσταυρό και η νέα γενιά να τα ρουφάει για δρακοβότανο».

Η ίδια η ανωνυμία του δημοτικού ποιητή ήταν η πράξη της δημοκρατικότητας, όπου το άτομο αναλωνόταν στο όφελος του κοινωνικού συνόλου, ενώ ήταν το ίδιο ρυθμιστικός παράγοντας της ζωής εναρμονισμένο με το φυσικό και κοινωνικό του χώρο. Ποιητής του δημοτικού τραγουδιού μπορούσε να ήταν ο καθένας που δρούσε ως αποδέκτης των μηνυμάτων, των αισθημάτων, της σκέψης και της έκφρασης του κοινωνικού συνόλου. O καθένας που ταύτιζε την ύπαρξή του με το περιβάλλον του, ανθρώπους, φύση, φυτά και ζώα. Γι' αυτό και η γλώσσα του δημοτικού τραγουδιού συνομιλεί με τα έμψυχα και τα άψυχα όντα, π.χ. ο άνθρωπος συνομιλεί με τα πουλιά και τα ζώα, κυρίως με το άλογό του αλλά και άλλα ζώα, όπως πρόβατα, γίδια, άγρια θηρία. Συνομιλεί με τα στοιχεία της φύσης, τον ήλιο, τον άνεμο, τον κεραυνό, το βοριά, τα χιόνια, τα βουνά, τους ποταμούς, τα δέντρα, τα λουλούδια αλλά και με υπερφυσικές δυνάμεις, όπως ο ουρανός, τα αστέρια, ο θεός, ο χάρος. Το δημοτικό τραγούδι είναι το όλον και ο δημιουργός του το μέσον αυτού του όλου. Το δημοτικό τραγούδι αναδείχτηκε και καθιερώθηκε ως μοναδικό και ανεπανάληπτο, γιατί εκφράζεται ελεύθερα, ανεπιτήδευτα, αυθόρμητα, παρορμητικά και κυρίως ανιδιοτελώς.

Έτσι, όποιος εκφραζόταν καλύτερα, πειστικότερα, επικρατούσε και γινόταν αποδεκτός μέσα στην ανωνυμία του, για να ξεχαστεί ο ίδιος με τον καιρό, όχι όμως και το τραγούδι του, που ήδη είχε γίνει κτήμα των πολλών, για να συνεχιστεί έτσι η παράδοση από κάποιον άλλο ή κάποιους άλλους πάντα ανώνυμα και για λογαριασμό όλων.

Οι κοινωνίες εκείνης της εποχής, της όποιας εποχής, μόνον προφορικά μπορούσαν να εκφράζονται. Ενδεχόμενα, κι αν ακόμα μπορούσαν να γράψουν δεν το έκαναν, όχι μόνο διότι ο προφορικός λόγος ήταν πιο προσιτός, οικείος και εύκολος, αλλά και διότι είναι ελεύθερος, γνήσιος, απόλυτος, υπέροχος, είναι η παιδική μας ηλικία. Εξάλλου η ιδέα δεν εγκλείεται στα γράμματα. Η βίωση του δημοτικού τραγουδιού άνοιγε το δρόμο για μια κοινωνία πολύ πιο πλατιά, πολύ πιο ανθρώπινη, ουσιαστική και λειτουργική εξαιτίας της λιτότητας, της απλότητας και της πληρότητάς της.

Ο Σύλλογος των Γρεβενιωτών της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να εκδώσει σε CD τα δημοτικά τραγούδια, που είχε καταγράψει το 1979 και 1981 στην τότε δισκογραφική εταιρεία COLUMPIA. Είχε γίνει τότε μια προσπάθεια καταγραφής όλων των τραγουδιών του νομού μας για να μην ξεχαστούν και σιγά-σιγά χαθούν στη δίνη του "πολιτισμού", όπως χάθηκαν άλλωστε πολλά σημαντικά πράγματα από το λαϊκό μας πολιτισμό. Η προσπάθεια μας τότε ήταν να ηχογραφηθούν και να καταγραφούν όσο γινόταν πιο αυθεντικά.

Έτσι, πέρα απ' τους επαγγελματίες λαϊκούς μας οργανοπαίχτες και τραγουδιστές, συμμετείχαν για πρώτη φορά τραγουδιστές ερασιτέχνες απ' τα διάφορα χωριά του νομού μας. Η προσπάθεια αυτή μετά από αρκετή δική μας επιμονή και προς τις δύο πλευρές (μουσικούς και τραγουδιστές) και μετά από αρκετές πρόβες πέτυχε και προέκυψε το αποτέλεσμα των δυο CD που σας παρουσιάζουμε σήμερα. Περιλαμβάνονται τόσο τα τραγούδια που κυκλοφόρησαν τότε σε δυο μεγάλους δίσκους με την επωνυμία "ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ Νο 1 και 2" όσο και τα υπόλοιπα που είχαν παραμείνει ανέκδοτα στο αρχείο της COLUMPIA. Πρόκειται για δύο σημαντικές και σπάνιες ηχογραφήσεις του 1979 και 1981 αντίστοιχα από τα δημοτικά μουσικά συγκροτήματα των αείμνηστων Γιώργου Αδάμου ή Γκρινταβιώτη από τον Αιμιλιανό Γρεβενών και του Βαγγελάκου Κασιάρα απ' το Ζιάκα Γρεβενών. Τα περισσότερα τραγούδια είναι χορευτικά και μερικά νουμπέτια δηλαδή του τραπεζιού.

Δίνεται, με τον τρόπο αυτό, η ευκαιρία σ' όποιον στο μέλλον ενδιαφερθεί είτε απλά να μάθει και να τραγουδήσει τα τραγούδια του τόπου του, των προγόνων του είτε να μελετήσει σε βάθος, να ερευνήσει φιλολογικά το στίχο, το μέτρο, τη μουσική ό,τι κι αν είναι αυτός, φιλόλογος, μουσικός, λαογράφος, ή απλός άνθρωπος που έχει μέσα του την κλίση, την αγάπη και το πάθος για την παραδοσιακή μουσική, πολύ δε περισσότερο αν έχει το χάρισμα της καλλιφωνίας.

Με τιμή
Δημήτρης Ρίγγος
Πρόεδρος των Γρεβενιωτών της Θεσσαλονίκης

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή