Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΛαογραφικά άρθραΑντάμωμα Κοπατσαραίων - 2004

Είμαστε σήμερα εδώ στο «4ο Αντάμωμα Κοπατσαραίων», για να τιμήσουμε τις ρίζες μας, τους προγόνους μας.

Είμαστε εδώ χιλιάδες άνθρωποι να δηλώσουμε την περηφάνια μας για την καταγωγή μας, ότι δηλαδή πάνω απ' όλα είμαστε Γρεβενιώτες.

Είμαστε σήμερα εδώ να δηλώσουμε ότι τα Γρεβενά του σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τα Γρεβενά του χθες. Εμείς, όμως, τιμούμε και το σήμερα και το χθες.

Ετούτα τα ψηλά βουνά, το καλοκαίρι πράσινα και το χειμώνα γεμάτα χιόνι, κρατούν περήφανα την ομορφιά και τους κατοίκους τους απ' την αρχή της δημιουργίας τους μέχρι σήμερα.

Ένα πανάρχαιο δημοτικό τραγούδι περιγράφει ανάμεσα στο μύθο και την πραγματικότητα τον κάτοικο αυτής της περιοχής.

Στης Σαμαρίνας τα βουνά, στης Εριβοιάς τους τόπους,
εκεί που πέντε δεν πατούν και δέκα δε διαβαίνουν.
Εγώ μονάχος πέρασα, πεζός κι αρματωμένος,
με τιτριμίδες στο σπαθί και φούντες στο ντουφέκι.
Εξήντα δράκους σκότωσα κι εξήντα έχω λαβώσει
και πέτυχα και το στοιχειό σε μια ψηλή ραχούλα,
που 'χε σταυρό στα κέρατα, φεγγάρι στα καπούλια.
Σειέται και σειούνται τα βουνά, σειέται και σειούνται οι κάμποι.
Ταράζει τα ποδάρια του και δέντρα ξεριζώνει.
Στριγκιά φωνή σαν έβγαλε, βογκούν βουνά και ράχες.
- Εδώ που πέντε δεν πατούν και δέκα δε διαβαίνουν,
τι γύρευες μονάχος σου, πεζός κι αρματωμένος;

Πού πάει, αλήθεια, ο κάτοικος αυτής της περιοχής μονάχος του, πεζός και αρματωμένος; Πού τρέχει και τι γυρεύει; Ποιος είναι; Κοπατσάρης, Βλάχος, Χασιώτης, Βεντζιώτης ή Μαστροχωρίτης; Μα δε βλέπετε;

Είναι προγονός μας, είναι η φύτρα μας, είναι η γενιά μας, η αρχή του γενεαλογικού μας δέντρου. Είναι ο πρωτοέλληνας. Είναι ο μυθικός μας ήρωας, ο βασιλιάς Μακεδών, είναι τ' αδέρφια του, ο Μάγνης, ο Έλλην και ο Αμφικτύων. Είναι ο γιος του, ο Πίνδος. Είναι ο άνθρωπος της εποχής του τρωικού και μετατρωικού πολέμου. Είναι ο γενάρχης μας, ο Ηρακλής, και οι απόγονοί του, οι Δωριείς. Είναι ο Περδίκκας, ο Αρχέλαος, ο Φίλιππος, ο Μεγαλέξανδρος. Είναι ο Τυμφαίος Πολυπέρχων, είναι ο άνθρωπος της βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής, ο κλεφταρματολός, ο μακεδονομάχος, ο φαντάρος του '40. Τέλος, είναι αυτός που διαφεντεύει σήμερα αυτήν την περιοχή, την ομορφιά και τον πλούτο της. Είναι αυτός που, τι κι αν είναι Κοπατσάρης, Βλάχος, Χασιώτης, Βεντζιώτης ή Μαστροροχωρίτης, διαβαίνει μονάχος, πεζός κι αρματωμένος, εκεί που πέντε δεν πατούν και δέκα δε διαβαίνουν.

Ψαχνόμαστε, φίλοι μου, όλοι εμείς σήμερα να αυτοπροσδιοριστούμε με ταμπέλες και ετικέτες που προέρχονται είτε από γεωγραφικά τοπωνύμια είτε από γλωσσικές ιδιαιτερότητες και αναζητούμε ζηλότυπα το δέντρο χάνοντας το δάσος ολόκληρο.

Ο αυτοπροσδιορισμός, όμως, όταν είναι αυθαίρετος, έχει κινδύνους. Τα στεγανά του αυτοπροσδιορισμού συχνά οδηγούν σ' έναν ταπεινωτικό ετεροπροσδιορισμό που τρέφεται από θεωρίες συνωμοσίας, υποτίμησης και ανασφάλειας.

Σ' αυτά τα πανύψηλα βουνά και στ' άλλα τα χαμηλότερα παρακάτω ζουν εδώ και αιώνες Βλάχοι, Κοπατσαραίοι, Χασιώτες, Βεντζιώτες και άνθρωποι των Μαστοροχωρίων.

Τι είναι, όμως, οι Βλάχοι και τι οι Κοπατσαραίοι; Οι πρώτοι είναι, κατά τον καθηγητή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Μουτσόπουλο, μια εκλεκτή ομάδα δίγλωσσου ελληνισμού της Β. Ελλάδας και όχι μόνο. Οι δεύτεροι είναι μια, επίσης, εκλεκτή ομάδα μονόγλωσσου ελληνισμού που ζουν όλοι μαζί στην ίδια περιοχή.

Τι σημασία μπορεί να έχει η ετυμολογία της λέξης «κοπατσάρης», αν δηλαδή προέρχεται ή όχι από τη λέξη «κοπάτσια», που σημαίνει βελανιδιά υψηλή ή χαμηλή, δηλαδή χαμόκλαδο;

Γιατί ορισμένοι αφελείς εστιάζουν την προσοχή τους στο χαμόκλαδο και όχι στην αιωνόβια βελανιδιά, που κάτω απ' τον ίσκιο της έγινε κλεφταρματολών χορός, κρεμάστηκαν τα σπαθιά και τα ντουφέκια των προγόνων μας;

Γιατί δε φέρνουμε στο νου μας ότι κάτω απ' τις αιωνόβιες βελανιδιές στήθηκαν οι φημισμένες στρούγκες των τσελιγκάδων της Πίνδου και τα μπατζιαριά;

Γιατί δεν αναλογιζόμαστε ότι κάτω απ' αυτές τις βελανιδιές μικρό παιδί έπαιζε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν ερχόταν επίσκεψη στη γιαγιά του;

Γιατί μόνοι μας αποπροσανατολίζουμε το θέμα και ξεφεύγουμε απ' την αλήθεια και τη πραγματικότητα;

Ως πότε πια ασήμαντα γεγονότα θ' αναδεικνύονται από εμάς τους ίδιους ως σημαντικά και κυρίαρχα, έτσι ώστε πολλές φορές να καθορίζουν την τύχη και τη μοίρα μας;

Γιατί δε βλέπουμε ότι ακόμα και αυτό το χαμόκλαδο ήταν δημιούργημα του τρόπου ζωής της παραδοσιακής κτηνοτροφίας μας;

Δεν είναι λογικό, όταν οι παραδοσιακοί κτηνοτρόφοι, οι τσελιγκάδες εκείνης της εποχής, έπρεπε να ξεχειμάσουν τα χιλιάδες γιδοπρόβατά τους, οπότε αναγκάζονταν τον βαρύ χειμώνα να κόβουν με το τσεκούρι τις κορυφές της νεαρής βελανιδιάς, για να φάνε τα γίδια το «τσάκνο» κι αυτό που περίσσευε, δηλαδή τη «σκούρτα», έρχονταν οι ίδιοι το καλοκαίρι και το αποτελείωναν, για να εξασφαλίσουν τα καυσόξυλά τους για το χειμώνα;

Δεν ήταν λογικό τα βλαστάρια που θα ξεφούντωναν την άνοιξη να είναι χαμόκλαδα, δηλαδή κοποτσίνια ή κοπάτσια; Πού, λοιπόν, είναι η υποτίμηση για μερικούς;

Από άγνοια, δυστυχώς, δίνουμε βάση στο ασήμαντο γεγονός του χαμόκλαδου. Από άγνοια διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο. Αναζητούμε το δέντρο και χάνουμε ολόκληρο δάσος.

Τελικά, αν κάποιος κάνει μια αναδρομή, εξετάζοντας αν προϋπήρξε η βελανιδιά ή το πεύκο, θα δει ότι προϋπήρξε η βελανιδιά.

Αν εξετάσει ποια γλώσσα προϋπήρξε η βλάχικη ή η ελληνική, και πάλι θα δει ότι προϋπήρξε η ελληνική.

Όμως, η περηφάνια μας δεν είναι στις αντιθέσεις και στα ψευτοδιλήμματα. Η περηφάνια μας βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στους προγόνους μας, στην καταγωγή μας την αρχική, στην ιστορία μας, στην παράδοσή μας, στο γεγονός ότι όλοι είμαστε αδέρφια.

Ήταν κάποτε, λέει η ελληνική μυθολογία, τέσσερα αδέρφια: ο Έλλην, ο Μακεδών, ο Μάγνης και ο Αμφικτύων, παιδιά του Δία, και, κατ' άλλους, του Αιόλου. Ο Μακεδών είχε τρία παιδιά, Τα δυο πρώτα απ' αυτά φθόνησαν τον τρίτο αδερφό, τον Πίνδο, και ήθελαν να τον σκοτώσουν. Αυτός, για να σώσει τη ζωή του, κατέφυγε στο μεγάλο βουνό της Δυτικής Μακεδονίας, όπου ζούσε απ' το κυνήγι. Εκεί στο βουνό γνώρισε έναν ανθρωπόμορφο δράκοντα (φίδι), ο οποίος τον προστάτευε. Παρ' όλη την προστασία τ' αδέρφια του έφτασαν μέχρι εκεί και τον σκότωσαν. Ο δράκος έθαψε τον Πίνδο στο βουνό το οποίο έκτοτε ονομάστηκε Πίνδος και είναι η γνωστή μέχρι σήμερα οροσειρά της Πίνδου.
Η μυθολογία συνεχίζει και λέει ότι τα τρία αδέρφια, οι γιοι του βασιλιά Μακεδόνα, ήταν οι τρεις δράκοι που κατοικούσαν στις δρακολίμνες της Πίνδου.

Οι δύο κατόρθωσαν και σκότωσαν τον τρίτο, το δράκο της δρακολίμνης του Σμόλικα. Οι άλλοι δύο κατοικούσαν ο μεν στη δρακολίμνη του Λάκμονα (σημερινό Περιστέρι), ο δε άλλος στη δρακολίμνη της Τύμφης. Αυτά λέει η μυθολογία, αλλά ας δούμε τι λέει η Ιστορία.

Δεκαέξι χιλιάδες χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού σ' ετούτα τα ψηλά βουνά ζούσαν διάφορες ελληνικές φυλές και γύρω στα 1000 π.Χ. πήραν το αθροιστικό όνομα Μακεδνοί ή Μακεδόνες προς διάκριση από τους υπόλοιπους Έλληνες που κατοικούσαν στη Θεσσαλία, τη Στερεά Ελλάδα κ.α. Οι Μακεδνοί, που ονομάστηκαν και Δωριείς και Ηρακλείδαι, ήταν μεγαλόσωμοι, ρωμαλέοι, ορεσίβιοι, τραχείς και βαλανηφάγοι (δηλαδή τρέφονταν με βελανίδια, άρα η περιοχή ήταν κατάφυτη από βελανίδια). Αυτή, λοιπόν, η ρωμαλέα φυλή έκανε τη γνωστή κάθοδο των Δωριέων και κατέκτησε όλη την Ελλάδα. Στη διάρκεια της ιστορικής της διαδρομής δημιούργησε την κλασική Ελλάδα. Με αρχηγό το Μέγα Αλέξανδρο κατέκτησε τότε όλο τον κόσμο. Στη μετααλεξανδρινή εποχή, στη βυζαντινή χιλιετία, στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στο μακεδονικό αγώνα και μέχρι σήμερα, οι πρόγονοί μας ήταν και είναι παρόντες ανεξαρτήτως επωνυμίας και τοπικών προσδιορισμών σε Βλάχους, Κοπατσαρίους, Χασιώτες, Βεντζιώτες και Μαστοροχωρίτες.

Γι' αυτό, πρέπει να είμαστε όλοι περήφανοι για ό,τι, δηλαδή, μας ενώνει και όχι για τα ενδεχομένως ασήμαντα που μας χωρίζουν.

 Από χαιρετισμό του Νομάρχη Γρεβενών Δημήτρη Ρίγγου
στο 4ο Αντάμωμα Κοπατσαραίων (8/8/2004)

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή