Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΛαογραφικά άρθραΓια τον Γιώργο Τότσκα

Το όνομα του Τότσκα στα δημοτικά τραγούδια του Νομού Γρεβενών αναφέρεται πολύ συχνά. Είναι ο πιο τραγουδισμένος αρματολός και κλέφτης της περιοχής. Η λαϊκή ψυχή, η λαϊκή μούσα, αυτός ο αλάνθαστος άγνωστος τραγουδιστής, ο ανώνυμος λαός μίλησε για τον Τότσκα ποικιλοτρόπως. Τον τραγουδάει ακόμα μέχρι σήμερα με τα τραγούδια της Πασχαλιάς, με τα κυρατζήδικα, με τα κλέφτικα και τα νουμπέτια.

Δύο Τοτσκαίοι αναφέρονται στα δημοτικά τραγούδια των Γρεβενών: ο Γιώργος Τότσκας και ο Δημήτριος Τότσκας.

Ο Γιώργος Τότσκας ήταν ο πατέρας και έδρασε στην εποχή του γενάρχη του αρματολισμού στα Γρεβενά, του Πάνου Ζήδρου, όντας πρωτοπαλίκαρό του, ο πρώτος του, απ' τον οποίο κληρονόμησε ένα μέρος του τεράστιου αρματολικιού - εξαρχάτου, δηλ. το αρματολίκι της ανατολικής Πίνδου και των Χασίων.

Γενέτειρα της οικογένειας των Τοτσκαίων θεωρείται η Τίστα Γρεβενών, ο σημερινός Ζιάκας. Ο Γιώργος Τότσκας ήταν πρωτοξάδερφος του γερο-Ζιάκα.

Ένα απ' τα τραγούδια που αναφέρονται στον Τότσκα, ίσως το πιο παλιό, γιατί αναφέρεται στην εποχή της στρατολόγησης γενίτσαρων, είναι το παρακάτω:

Γενίτσαρος ξεκίνησε απού μεσ' τη Σαλονίκη.
Στα Γρεβενά ξεπέζεψε μες στον παλιό Αχίλλη.
Τους γεροντάδες μάζεψε και τους κοτσαμπασήδες.
Διαταγή τους διάβαζε απ' το σουλτάν-Μαχμούτη,
να παραδώσουν τα παιδιά εφτά χρονών και κάτω,
γενίτσαροι να γίνουνε ασκέρι του Σουλτάνου.
Κλαίνε μανούλες τα παιδιά και τα παιδιά της μάνες.
Τον Τότσκα βαροφάνηκε και το φιρμάνι σχίζει.
Και τα παιδιά ξεσήκωσε αρματολοί να γίνουν.

Ένα άλλο σε κυρατζήδικο σκοπό, όπως και το προηγούμενο, αναφέρεται στην εποχή που ήταν βαλής στα Γρεβενά και δερβέναγας στα Χάσια ο Ντιβιντάρης. Σύμφωνα με το τραγούδι, ο Τότσκας με τα πρωτοπαλίκαρά του, Νάκα (απ' τους Φιλιππαίους), Τσολάκη και το υπόλοιπο ασκέρι, βρίσκονταν κάπου στο Σπήλιο ή ανάμεσα στους Φιλιππαίους και τη Σμίξη, όταν ο Νάκας ζήτησε απ' τον Τότσκα να συνθηκολογήσουν με τον Ντιβιντάρη. Η απάντηση και η εξέλιξη στη συνέχεια περιγράφεται με γλαφυρό τρόπο απ' το εξής δημοτικό τραγούδι:

Εψές, προψές εδιάβαινα από κλέφτικα λημέρια.
Κι άκουσα πώς ορμήνευε ο Τότσκας τα παλικάρια.
- Παιδιά μ', αν θέλ'τε λεβεντιά κι ελεύθερα να ζείτε,
βάλτε τσιολίκι στην καρδιά και σίδερα στα πόδια.
Κρασί ποτέ μην πίνετε, ύπνο μην αγαπάτε.
Ο ύπνος είναι θάνατος και το κρασί είναι πλάνος.
Γυρίζει ο Νάκας ο τρανός και λέει στον καπετάνιο:
- Μπιζέρισαν, βαρέθηκαν, Τότσκα μ', τα παλικάρια,
της νύχτας το περπάτημα, τ'ς αυγής το καραούλι.
Θέλουν να προσκυνήσουνε σ' αυτόν τον Ντιβιντάρη,
που 'ναι βαλής στα Γρεβενά, δερβέναγας στα Χάσια.
-Παιδιά μ', αν θέλ'τε κόψιμο, αν θέλτε να χαθείτε,
ελάτε να σας κόψω εγώ και να σας παραχώσω,
να δώσω και μνημόσυνα μ' όλους τους παπάδες,
ν' ακούσουν χώρες και χωριά, χωριά και βιλαέτια,
να πουν ο Τότσκας λύσσαξε και τρώει τα παλικάρια.
Το λόγο δεν απόσωσε κι ενώ η μιλιά βαστούσε,
το καραούλι φώναξε, το καραούλι κράζει:
- Πολλή Τουρκιά μας έρχεται, μπέηδες κι αγάδες.
- Αφήστε τους κι ας έρχονται κι εμείς τους καρτερούμε.
Πιάστε, παιδιά μ', το στένωμα και βάλτε τους στη μέση
κι απέ γιουρούσι κάνετε και σφάξτε τους αγάδες,
να ιδούν του Τότσκα το σπαθί, του Νάκα το ντουφέκι.
Βόηθα, Αϊ-Λια του Μπουρμπουτσκού κι από τη Σαμαρίνα,
τους Τούρκους να χαλάσουμε, που σφάζουν τα παιδιά μας.

Σε μια στιγμή μες τον πανικό ο καπετάν Νάκας φωνάζει:

Βόηθα, Αϊ-Λια απ' το Βιτσκό κι από τη Σαμαρίνα.
Βόηθα, κυρά μου Παναγιά από το Μέγα Σπήλιο.
Θα φτιάξω στις εικόνες σας καντήλες ασημένιες.

Ένα άλλο τραγούδι μας περιγράφει μια σκηνή της ζωής του Τότσκα:

Μες στου Γιαννούλη το μπαχτσέ μπαίνουν γενιτσαραίοι.
Είναι κι ο Τότσκας αρχηγός με δυο, με τρεις χιλιάδες.
Έχουν αρνιά και ψένουνε, κριάρια σουβλισμένα.
Έχουν κι ένα γλυκό κρασί στην 'π'γάδα να κρυώνει.
Έχουν κι ένα σκλαβόπουλο, που τους κερνάει και πίνουν.

Το πασχαλιάτικο τραγούδι που ο Γιώργος Τότσκας πολεμάει στη ράχη στο Περιβόλι είναι απ' τα πιο προσφιλή τραγούδια μέχρι τις μέρες μας στα χωριά των Γρεβενών:

Ο Γιώργος Τότσκας πολεμάει στο Περιβόλι στη ράχη
(λάλα, αηδόνι μ', λάλα, δε λαλείς, πουλί).
Πετούν τα βόλια σαν βροχή, γκιουλέδες σαν χαλάζι
κι αυτά τα λιανοντούφεκα σαν σιγανή βροχούλα.
- Πάψε, Τότσκα μ', τον πόλεμο, πάψε το ντουφεκίδι,
να κατακάτσει ο κουρνιαχτός να σηκωθεί η αντάρα,
να βρουν οι μάνες τα παιδιά και τα παιδιά τις μάνες.
Κόρη ξανθή τον φώναξε ν' από ψηλό σαράι:
- Πάψε, Τότσκα μ', τον πόλεμο, πάψε το ντουφεκίδι,
να μετρηθούν τ' ασκέρια μας, να δούμε πόσοι λείπουν.
Μετριούνται οι Τούρκοι τρεις φορές και λείπουν τρεις χιλιάδες,
μετριούνται τα ελληνόπουλα και λείπουν τρεις νομάτοι

Αυτά είναι μερικά στοιχεία βγαλμένα από τα δημοτικά τραγούδια της περιοχής μας για τη ζωή και τη δράση του μεγάλου κλεφταρματολού απ' την Τίστα Γρεβενών. Είναι καιρός ο Δήμος Θ. Ζιάκα να εξετάσει το θέμα σε βάθος και να αξιοποιήσει τα ντοκουμέντα της λαογραφίας και της ιστορίας.

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή