Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΛαογραφικά βιβλίαΤα Λαογραφικά του Σπηλαίου ΓρεβενώνΗ Πρωτομαγιά και οι γιορτές της Ανάληψης και της Πεντηκοστής

Τα Λαογραφικά του Σπηλαίου Γρεβενών: Η Πρωτομαγιά και οι γιορτές της Ανάληψης και της Πεντηκοστής

Μετά τις απανωτές αργίες, τους εκκλησιασμούς, τους θρησκευτικοκοινωνικούς χορούς, τη διασκέδαση, την εκτόνωση γενικότερα ξαναρχόταν η καθημερινότητα. Οι αγροτικές δουλειές της εποχής και οι κτηνοτροφικές υποχρεώσεις στα κοπάδια ήταν πια οι ασχολίες της ημέρας, εκτός αν η Πασχαλιά ήταν πρώιμη και είχαν παραμείνει αμπέλια άσκαφτα, οπότε έπρεπε σύντομα να τελειώσουν. Αν όμως η Πασχαλιά ήταν όψιμη, τότε η Πρωτομαγιά ήταν κάπου κοντά. Γιορτή «λατρευτική» και η Πρωτομαγιά είχε τη θέση της μέσα στις κλειστές τότε κοινωνίες του χωριού. Αντιβασκανική γιορτή και μαγική με παρετυμολογία από το Μάης-μάγια, που δίνει σ' όλο το μήνα μεταφυσικές ιδιότητες. Να τι λέει το παρακάτω τραγούδι:

Ακούστε, εσείς οι όμορφες και σεις οι μαυρομάτες.
Το Μάη κρασί μην πίνετε, όξω μην κοιμηθείτε.
Ζουρλάθηκαν τρία παιδιά και γκιζιρούν τη νύχτα.
Σέρνουν ψωμί για τα σκυλιά, κρέας για τα λιοντάρια.
Σέρνουν κι αγαποβότανο για τα καλά κορίτσια.

και ένα άλλο:

Σηκώνομαι πολύ πρωί, μαύρη μ', από τον ύπνο
παίρνω νερό και νίβομαι, νερό να ξαγρυπνήσω.
Βρίσκω τα στήθια μ' ανοιχτά, τα χείλη φιλημένα.
Βρίσκω και την ποδίτσα μου στη μέση σηκωμένη.
- Αν είν' από τον άντρα μου, χαράμι να τον γένει.
Κι αν είν' από κάναν νιούτσικο, χαλάλι να τον γένει.
Ακούστε εσείς οι όμορφες και σεις οι μαυρομάτες.
Το Μάη κρασί μην πίνετε, όξω μην κοιμηθείτε,
γιατί είν' οι κλέφτες οι πολλοί και γκιζιρούν τη νύχτα.
Σέρνουν ψωμί για τα σκυλιά, κρέας για τα λιοντάρια.
Σέρνουν κι αγαποβότανο για τα καλά κορίτσια.

Στο Σπήλιο δε γίνονταν κλήδονας ούτε γιορτάζονταν η Πρωτομαγιά με ιδιαίτερο τρόπο. Απλά λέγονταν μερικά τραγούδια για το Μάη, όπως:

Τώρα Μαϊά, τώρα δροσιά

Το Μάη γεννήθκι ο Κωνσταντής

Η δευτερομαγιά στο Σπήλιο είναι γιορτή του Αϊ-Θανάση (ανακομιδή των λειψάνων) και τα παλιά τα χρόνια γιορταζόταν με χαρές και πανηγύρια.

Σήμερα γιορτάζεται ακόμα με μεγαλοπρέπεια η δευτερομαγιά στο Ζιάκα Γρεβενών. Μετά τη θεία λειτουργία γίνεται υπαίθριο πανηγύρι με φαγοπότι κοινοτικό και δημοτική μουσική από ντόπιους οργανοπαίκτες. Το γλέντι διαρκεί μέχρι αργά το απόγευμα.

Άλλη γιορτή του Μάη είναι ο Άγιος Κωνσταντίνος, που γιορτάζεται με εκκλησιασμό και βίζιτα στα σπίτια που έχουν Κώστα ή Κωνσταντινιά. Στα βίζιτα τραγουδιούνται τραγούδια της παρέας, του τραπεζιού, χορευτικά, γυρίσματα κ.τ.λ.

Οι τελευταίες γιορτές του Πάσχα είναι η Ανάληψη και η Πεντηκοστή με τη γονυκλισία. Είναι οι γιορτές του τέλους του Πάσχα, διότι μπορεί να ξεπροβοδήθηκε η Πασχαλιά την Κυριακή του Θωμά με χαρές και τραγούδια, όμως όλο το διάστημα μέχρι την Πεντηκοστή θεωρείται πασχαλινό και γι' αυτό αντί της «καλημέρας» όλοι προσφωνούσαν με το «Χριστός Ανέστη» και απαντιόνταν με το «Αληθώς Ανέστη». Στις ατομικές προσευχές, π.χ. στο τραπέζι πριν το φαγητό, το βράδυ πριν τον ύπνο, αλλά και σ' όλες τις ακολουθίες της εκκλησίας, στα σχολεία, στο στρατό, στα ιδρύματα, παντού, αντί του «Άγιος ο Θεός», που λέγεται όλο το χρόνο, το διάστημα από το Πάσχα μέχρι την Πεντηκοστή λέγονταν το «Χριστός Ανέστη» και αντί του «Πάτερ ημών» το «Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι».

Στη συνείδηση του λαού η Πεντηκοστή είναι δεμένη με τους νεκρούς. Πιστεύεται ότι την ημέρα της Πεντηκοστής οι ψυχές των νεκρών, που πήραν άδεια να βγουν από τον Άδη μαζί με το Χριστό την ώρα της Ανάστασης, παίρνουν τώρα το δρόμο της επιστροφής. Της Αναλήψεως οι τσομπαναραίοι έξω στις στρούγκες είχαν άφθονο γάλα, ξινόγαλο και τυρί και προσέφεραν σ' όποιον περνούσε απ' εκεί. Η Ανάληψη είναι μεγάλη γιορτή των κοπαδιών. Η λέξη «ανάληψη» συνδυάζεται με ευχετική παρετυμολογία «να μην λείψει». Την ημέρα της Πεντηκοστής οι γυναίκες μοιράζουν πίτες μετά τη θεία λειτουργία.
Δεν αναφέρεται και δεν θυμάται κανείς να γίνονταν στο Σπήλιο ο κλήδονας ούτε η γιορτή του Αϊ-Γιάννη στις 24 Ιουνίου.

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή