Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΛαογραφικά βιβλίαΤα Λαογραφικά του Σπηλαίου ΓρεβενώνΓενικά για την επιστήμη της λαογραφίας

Τα Λαογραφικά του Σπηλαίου Γρεβενών: Γενικά για την επιστήμη της λαογραφίας

Η Λαογραφία είναι η επιστήμη που παρακολουθεί, περιγράφει και ερμηνεύει τις εκδηλώσεις της ζωής του λαού, πνευματικές, ψυχικές και καλλιτεχνικές, αυτές δηλαδή που αποτελούν τον πολιτισμό του ίδιου του λαού και του έθνους.
«Με τη λαογραφία ανακαλύπτει κανείς τις ανεπιτήδευτες αρετές των προγόνων μας, που με τρόπο αξιοθαύμαστο αντιμετώπιζαν τα θέματα χώρου, τροφής, υγείας, ψυχικής ισορροπίας, διασκέδασης, ηθικής και αισθητικής αντίληψης, με μια ενστικτώδη λογική και αίσθηση μέτρου», λέει ο Δ. Λουκάτος στην «Εισαγωγή της Ελληνικής Λαογραφίας». Από τη μελέτη δηλαδή των παλιών εθίμων αναδύεται και η βιολογική τους διάσταση, που διατηρούσε τις παλιότερες γενεές ισορροπημένες όχι μόνον ψυχικά αλλά και σωματικά, αισθητικά και ηθικά, ενώ μπορεί σήμερα να διδάξει σε μας το μέτρο, με το οποίο πρέπει να μοιράζεται ο χρόνος και ο τρόπος ανάμεσα στη δουλειά, την ψυχαγωγία και την ανάπαυση, γεγονός που βοηθάει τον άνθρωπο να είναι πιο αληθινός.

Η επιστήμη της Λαογραφίας χωρίζεται:

Α) Στη φιλολογική λαογραφία, όπου περιλαμβάνονται «τα μνημεία του λόγου» του ελληνικού λαού, δηλ. τα δημοτικά τραγούδια, τα ξόρκια ή επωδές, οι ευχές και οι κατάρες, οι εκφραστικές χειρονομίες και κινήσεις, τα αινίγματα, οι παροιμίες, οι μύθοι, τα αστειολογήματα, τα παραμύθια και οι παραδόσεις.

Β) Στην εθιμική λαογραφία, που μελετά τις πράξεις και τις ενέργειες του λαού σύμφωνα με την παράδοση. Μελετά δηλαδή:

  • Τα βιοτικά και καλλιτεχνικά θέματα της λαϊκής ζωής, όπου περιλαμβάνονται το είδος της κατοικίας, οι τροφές, τα ποτά, τα υφαντά και τα κεντήματα του σπιτιού, οι ενδυμασίες και τα κοσμήματα των ανθρώπων, η λαϊκή τέχνη και τα επαγγέλματα.
  • Την κοινωνική παραδοσιακή ζωή, που ασχολείται με την κοινοτική οργάνωση και τις σχέσεις, την οικογενειακή οργάνωση και τις συγγενικές σχέσεις, την επαγγελματική οργάνωση και τις εργασιακές σχέσεις και τέλος την κοινωνική ψυχαγωγία και εκτόνωση.
  • Τους τρεις σταθμούς της ανθρώπινης ζωής, δηλ. τη γέννηση, το γάμο και το θάνατο. Είναι γνωστό ότι υπάρχουν ειδικά έθιμα για τον τοκετό και την παιδική ηλικία, όπως και για τα παιχνίδια και τον αθλητισμό γενικότερα. Σημαντικά επίσης είναι τα έθιμα του γάμου και του θανάτου.
  • Τις φυσικές και μεταφυσικές αναζητήσεις, όπως είναι: α) Η φυσική παρατήρηση, απ' όπου πηγάζει με τη μακροχρόνια πείρα η λαϊκή μετεωρολογία, η λαϊκή αστρολογία και η λαϊκή θεραπευτική και  β) Η μεταφυσική ανησυχία, απ' όπου πηγάζουν οι δεισιδαιμονίες και οι προλήψεις, η μαντική και η μαγεία.
  • Τα λατρευτικά λαϊκά βιώματα (ο Θεός, ο χρόνος και η καρποφορία της γης), όπως είναι: α) η γενική δοξασιακή λατρεία, που έχει σχέση με τις λαϊκές δοξασίες για την έννοια του Θεού, τις λαϊκές παραδόσεις για το Χριστό και την Παναγία, τους αγίους, τους αγγέλους και τα δαιμόνια και β) η ειδική εθιμική λατρεία, όπου υπάγονται τα περιστασιακά και τα περιοδικά λατρευτικά έθιμα. Τα πρώτα έχουν σχέση με έκτακτα γεγονότα, όπως οι αγιασμοί, οι λιτανείες ανάγκης, τα προσκυνήματα σε εκκλησίες και μοναστήρια, τα ταξίματα σε αγίους, οι νηστείες για αρρώστους κ.α. Τα δεύτερα, δηλ. τα περιοδικά λατρευτικά έθιμα, ακολουθούν το εορτολόγιο και τις εποχές του έτους. Τα περισσότερα από τα έθιμα αυτά είναι εκκλησιαστικά χριστιανικά, μερικά όμως, όπως των Αποκριών, είναι εξωεκκλησιαστικά και σαν ειδωλολατρικά. Χωρίζονται μαζί με τις γιορτές σε ανοιξιάτικα, καλοκαιρινά, φθινοπωρινά και χειμωνιάτικα έθιμα.

Είναι αδύνατο να συμπεριληφθεί σ' αυτό το πόνημα το σύνολο της φιλολογικής και εθιμικής λαογραφίας, γι' αυτό από τη φιλολογική θα αναφερθούν μόνο τα διάφορα δημοτικά τραγούδια, που πλαισιώνουν και στολίζουν τα λατρευτικά έθιμα, ενώ από την εθιμική τα έθιμα που ακολουθούν το εορτολόγιο και τις εποχές του έτους.

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή