Πασχαλόγιορτα στα Γρεβενά - Η λαϊκή διάσταση

Η λαϊκή ψυχή και η λαϊκή πίστη έχει συνδεθεί με την κάθοδο του Χριστού στον Άδη και με την απελευθέρωση των ψυχών των νεκρών, οι οποίες από τη Μεγάλη Πέμπτη, αμέσως δηλαδή μετά τη σταύρωση, ανεβαίνουν στον απάνω κόσμο και περιφέρονται ελεύθερες ανάμεσα στους ζωντανούς μέχρι την Πεντηκοστή, τη γονυκλισία. Εκείνη την ημέρα γονατίζουν μπροστά στο Θεό τόσο οι ζωντανοί όσο και οι νεκροί, δηλαδή οι ψυχές, και στη συνέχεια ξαναγυρίζουν στον τόπο τους. Άλλοι πιστεύουν ότι οι ψυχές επιστρέφουν στον Κάτω Κόσμο σαράντα μέρες μετά την Ανάσταση, δηλαδή την ημέρα της Αναλήψεως, τότε που ο Κύριος ανεβαίνει στους ουρανούς.

Ιστορικά η κάθοδος, η κατάβαση στον Κάτω Κόσμο είναι μια πίστη και αντίληψη πλατιά διαδεδομένη σε πολλές μυθολογίες. Οι αρχαιότερες απ' αυτές αναφέρονται στην Ινάννα, βασίλισσα του ουρανού και της γης, θεά του έρωτα και της γονιμότητας των Σουμερίων, που στους Ασσύριους ήταν γνωστή με το όνομα Αστάρτη, ενώ στους Παλαιστίνιους Ασταρώθ. Σύμφωνα, λοιπόν, με τις μυθολογίες αυτών των αρχαίων εθνών η θεά κατεβαίνει στον Κάτω Κόσμο, για να πάρει τον αγαπημένο της στον επάνω κόσμο. Στη μυθολογία των Ελλήνων είναι γνωστή η κάθοδος του Ορφέα στον Άδη σε αναζήτηση της αδικοχαμένης Ευρυδίκης. Σε πολλά, άλλωστε, λαϊκά παραμύθια διαφόρων λαών είναι συνηθισμένο γεγονός η κάθοδος του παλικαριού στον Κάτω Κόσμο, για να σώσει την κόρη που έκλεψε ο δράκος.

Σε πολλά πασχαλιάτικα τραγούδια ο λαός δανείστηκε θέματα από τη μυθολογία και συχνά υπενθυμίζει τη νεκρανάσταση ή καλεί τους νεκρούς από τον Κάτω Κόσμο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το τραγούδι: Σήμερα, Δέσπω μ', Πασχαλιά όπου η μητέρα καλεί την πεθαμένη κόρη της από τον Κάτω Κόσμο να 'ρθει να μερώσει το μωρό παιδί της που κλαίει. Η νεκρή κόρη συμβουλεύει τη μητέρα της να δώσει στο μωρό μήλο απ' τη μηλιά και σταφύλι από το κλήμα, κι αν δε μερώσει κι απ' αυτό να σκάψει και να το παραχώσει.

Το τραγούδι του κριματισμένου "Σημαίνει ο θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια" είναι επίσης μια επικοινωνία με τους νεκρούς. Σύμφωνα με το πασχαλιάτικο αυτό τραγούδι μια μάνα με το γιο της και την κόρη της πηγαίνουν στην εκκλησία να μεταλάβουν. Μόλις όμως πλησίασαν στην εκκλησία, αυτή ρίχνει τα κεραμίδια. Σημάδι αποστροφής, μη αποδοχής. Αμέσως η μάνα, που κατάλαβε ότι κάτι πολύ κακό πρέπει να έκανε ο γιος της, για να μην τους θέλει η εκκλησία, γυρίζει και τον ρωτάει: Παιδί μ', τι κρίμα έκαμες κι είσαι κριματισμένος; Κι εκείνος απαντάει ότι, όταν ήταν στο στρατό, ενώ όλοι δέναν τους μαύρους τους (τα άλογα τους) από μηλιάς κλωνάρι, αυτός έδεσε το μαύρο του από το μνήμα μιας όμορφης ξανθής κοπέλας. Ο μαύρος ήταν ατζαμής, ήταν και παιχνιδιάρης. Τράβηξε λοιπόν την ταφόπλακα και φάνηκε μες στο μνήμα η όμορφη κόρη. Έσκυψε και τη φίλησε και γι' αυτό είναι κριματισμένος.

Το πασχαλιάτικο τραγούδι Λεβέντης εροβόλησε αναφέρεται στην πάλη ενός παλικαριού με το Χάροντα στα μαρμαρένια αλώνια. Είναι αναφορά στην πάλη του Διγενή Ακρίτα με το Χάροντα.

Ένας σημαντικός αριθμός πασχαλιάτικων τραγουδιών αναφέρεται στα κατορθώματα της ακριτικής περιόδου, ενώ δεν είναι λίγα εκείνα που αναφέρονται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και υμνούν τους αρματολούς και τους κλέφτες.

 

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή