Βρίσκεστε εδώ: HomeΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΕΙΜΕΝΑΔιάφορα κείμεναΝαύαρχε Νίκο Παππά

ΝΑΥΑΡΧΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΠΑΣ.
Το ΒΕΛΟΣ στην καρδιά της δικτατορίας.

Ναύαρχε Νίκο Παππά, κυρία Παππά,
κυρίες και κύριοι,
Είναι απορίας άξιον, πώς γίνεται ένας κατεξοχήν ορεσίβιος τύπος, όπως ο ομιλών, προερχόμενος κατευθείαν από τις βουνοκορφές της Πίνδου, να μιλάει σήμερα για φουρτουνιασμένες θάλασσες, για θαλασσοδαρμένους και ανεμοδαρμένους ναυτικούς!
Η ιστορία ξεκινάει πριν από δέκα με δώδεκα χρόνια, όταν ο αγαπημένος μου φίλος, αείμνηστος Θύμιος Γκατζήμας ,μου πρότεινε να γνωρίσω «τον κόκκινο ναύαρχο».Πώς γίνεται, του λέω, να είναι και< κόκκινος > και Ναύαρχος; Γίνεται, μου λέει. Πρόκειται για ένα αξιωματικό του πολεμικού ναυτικού, που ήταν στην ανταρσία του ΒΕΛΟΥΣ .Έντιμος, δίκαιος και δημοκρατικός άνθρωπος. Έτσι, γνώρισα τον Ναύαρχο Κώστα Γκορτζή. Από τότε κολλήσαμε. Γίναμε ένα.
Διαμέσου του Κώστα Γκορτζή γνώρισα το ναύαρχο Νίκο Παππά. Αρχικά από τις ατέλειωτες και γλαφυρές ιστορίες του Κώστα και στη συνέχεια ζωντανά το 2006 στα πλαίσια της Ναυτικής Εβδομάδας,, όταν ο Νίκος Παππάς μάς έκανε την τιμή να έρθει στα Γρεβενά.
Όταν ο Κώστας Γκορτζής μιλούσε η μιλάει για τον κυβερνήτη του Νίκο Παππά, για το πολεμικό Ναυτικό, τα ελικόπτερα, το αντιτορπιλικό ΒΕΛΟΣ, τη φουρτουνιασμένη θάλασσα και τον πολιτισμό της θάλασσας, γίνεται άλλος άνθρωπος. Μετουσιώνεται, εκστασιάζεται, σου δίνει την εντύπωση ότι ζει σε άλλο κόσμο. Ναι! Ζει σε άλλον κόσμο, στο δικό του, τον ιδανικό, το δίκαιο, τον αντικειμενικό.
Πραγματικός κυβερνήτης, για τον Κώστα Γκορτζή, ήταν μόνον ένας, ο Παππάς. Άριστος ναυτικός, δίκαιος διοικητής, τολμηρός, ψύχραιμος, ριψοκίνδυνος, αγαπητός στους υφισταμένους του,άριστος δάσκαλος της ναυτοσύνης, της αστρονομικής ναυσιπλοΐας και των μυστικών της θάλασσας. Άριστος στη ναυτιλία , τη ναυτική τέχνη, τα ναυτικά προσόντα. Γεννημένος ηγέτης και όχι ηγούμενος. Ιδανικός ηγέτης.
Πες, πες, όμως, ο Γκορτζής, στο δικό μου υποσυνείδητο, η εικόνα του σκληροτράχηλου, τραχέος, δύσκαμπτου και ατρόμητου καπετάνιου άρχισε να μπερδεύεται με τους αγαπημένους μου πειρατές, κουρσάρους και θαλασσοπόρους των παιδικών μου χρόνων.
Να με συμπαθάς ναύαρχέ μου, αλλά εγώ τους έχω σε ιδιαίτερη εκτίμηση γιατί ήξεραν να παίρνουν το δίκαιό τους με το σπαθί τους. Όπως και εσύ βέβαια.
Διαβάζοντας αυτές τις μέρες το βιβλίο του Κώστα Γκορτζή διαπίστωσα ότι ο ναύαρχος Παππάς και ο ναύαρχος Γκορτζής είναι ένα και το αυτό.
Είναι δύο σε ένα. Ιπποτικοί, οραματιστές, δίκαιοι, αντικειμενικοί, επαναστάτες, γεμάτοι καυστικό χιούμορ και ευαισθησίες, ονειροπόλοι, εραστές μιας ιδανικής κοινωνίας χωρίς υποκρισία και ψευτιά, ασυμβίβαστοι, με άμετρη φιλοπατρία, γεμάτοι με ανθρώπινες και ηθικές αξίες, έτοιμοι και «ετοιμοπόλεμοι» για άλλες θυσίες χάριν της πατρίδας.
Αυτοί είναι οι δύο ναύαρχοι της ζωής μου, δάσκαλος και μαθητής, ήρωας και συγγραφέας, αλεπού και αλεπουδάκι, ένα δίδυμο εκρηκτικό , που στο βιβλίο αναδεικνύονται ως δύο προσωπικότητες, που η μία συμπληρώνει την άλλη.
Τα εκάστοτε πληρώματα των καραβιών που κυβέρνησαν τους αναγνώριζαν ως άντρες, τους θαύμαζαν ως ναυτικούς και τους σέβονταν ως κύριους.
Μάθε να προφέρεις σωστά την πραγματικότητα, έλεγε ο Ελύτης.
Αυτό ακριβώς κάνει με το βιβλίο του αυτό σήμερα ο Κώστας Γκορτζής. Προφέρει σωστά την πραγματικότητα.
Είναι ν'απορεί κανείς στις μέρες μας! Πώς τόλμησαν! Πώς μπόρεσαν! Πώς τα κατάφεραν! Μια χούφτα άνθρωποι, το πλήρωμα ενός καραβιού, όλοι κι όλοι. Κι όμως τόλμησαν.
Υπάρχουν φαίνεται στιγμές που ο άνθρωπος συναντιέται με την ιστορία και αυτοί συναντήθηκαν.
Υπάρχουν στιγμές που πρέπει να πει κανείς το μεγάλο «ναι» η το μεγάλο «όχι» και αυτοί το είπαν. Προφανώς αυτές οι στιγμές είναι λίγες, μοναδικές, σπάνιες, ενδεχόμενα δεν εμφανίζονται σ' όλους τους ανθρώπους.
Έρχονται ξαφνικά σαν αστραπή, ανεμοστρόβιλος, ανεμοθύελλα και πρέπει εκείνη τη στιγμή να πάρεις την απόφαση χωρίς χρονοτριβή, καθυστέρηση η δεύτερη σκέψη. Είναι τότε που λες η τώρα η ποτέ. Κι ο Παππάς, ο πλοίαρχος τότε Παππάς, με το πλήρωμά του πήρε τη μεγάλη απόφαση. Ανταρσία εναντίον της Χούντας των συνταγματαρχών.
Ανταρσία εναντίον της κατάλυσης της Δημοκρατίας και αγώνας για την επαναφορά της. Κίνημα του ναυτικού ακούστηκε. Κίνημα του βασιλιά ψιθυρίστηκε, τελικά ανταρσία του πλοίαρχου Παππά και του πληρώματός του ήταν, για να περισώσει το κίνημα του ναυτικού, που ετοιμάζονταν πέντε έξι χρόνια και όλο αναβάλλονταν.
Μας είπαν και μας ξανάπαν στο σχολείο, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, «παν μέτρον άριστον». Μας είπαν και ολοένα μας λένε ότι θεμέλιο της δημοκρατίας είναι το μέτρο, η μεσότητα, η πραότητα και εχθρός της η υπερβολή. Κι αλλού πάλι «μηδέν άγαν πράττετε κτλ.»
Να πούμε λοιπόν κι εμείς ξανά και ξανά ότι το « μέτρον» είναι αδιανόητο χωρίς την ισότητα και την ισόρροπη μεταχείριση όλων, χωρίς την «ισονομία» και την «ισοπολιτεία» και να τους παραπέμψουμε στον Αριστοτέλη που έλεγε ότι « πανταχού δια το άνισον η στάσις».
Παραβίασαν λοιπόν το « μέτρον άριστον» ο κυβερνήτης Παππάς και οι σύντροφοί του; Ναι, το παραβίασαν και μπράβο τους. Ξεπέρασε τον εαυτό του το πλήρωμα του ηρωικού «ΒΕΛΟΥΣ»;Ναι, τον ξεπέρασε και μπράβο του.
Για τους συμβατικούς και συμβιβασμένους της εποχής, προφανώς και για τον αρχηγό του ΓΕΝ εκείνης της εποχής, αυτό ήταν παράνομο, ήταν παράπτωμα, ήταν εσχάτη προδοσία. Όμως σε στιγμές κρίσης, όπως ήταν η χούντα της εποχής, που κατήργησε το σύνταγμα, η τιμή της πατρίδας μπαίνει πάνω από τους νόμους και τις διατάξεις. Άλλωστε, οι στρατιωτικοί οφείλουν να μην υπακούουν σε παράνομες η ανήθικες διαταγές. Και οι διαταγές της χούντας και παράνομες και ανήθικες ήταν. Αυτές τις κρίσιμες στιγμές όλα είναι διαπραγματεύσιμα από την αρχή.
Ο πλοίαρχος Παππάς και οι σύντροφοί του έβαλαν το κεφάλι τους στον τουρβά, όπως λέει ο λαός μας.
Όμως φίλοι μου, αυτές οι ηρωικές στιγμές δεν διέπονται από την κοινή λογική αλλά από μια ηθική επιταγή και συναισθηματική παρόρμηση.
Ο πραγματικός επαναστάτης δεν σταθμίζει τα πράγματα με τη λογική, αλλά παρακινείται από το συναίσθημα Έχει όραμα, στόχους υψηλούς, πέρα και πάνω απ' την πραγματικότητα και η πίστη του δεν στηρίζεται στη γνώση και το λόγο, δεν υπολογίζει το « μέτρο» αλλά οιστρηλατείται από μια δύναμη υπέρλογη, μεταφυσική.
Οι επαναστάσεις θέλουν ανθρώπους που ρισκάρουν όχι μόνον τη ζωή τους, αλλά και το σκοπό που επιδιώκουν και για τον οποίο αγωνίζονται. Ρίχνονται στη φωτιά αδιαφορώντας, αν θα γίνουν παρανάλωμα του πυρός και συχνά γίνονται. Ρίχνονται στη θάλασσα, χωρίς πολλές φορές να ξέρουν κολύμπι. Τολμούν να αγωνίζονται για την ελευθερία της πατρίδας τους, έστω κι αν έχουν εναντίον τους συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις. Το θάρρος και ο ηρωισμός, η φιλοπατρία και η ιερή φλόγα που τους διακατέχει είναι η ηθική που τους παρακινεί και τους ενθαρρύνει. Μικροί και μόνοι τολμούν να θίξουν τα «κακώς κείμενα».
Για τους πολλούς, τους συμβιβασμένους και τους ανθρώπους του μέτρου, όλα αυτά αποτελούν αφροσύνη, αν όχι παραφροσύνη.
Προηγήθηκε της Χούντας των συνταγματαρχών μία ανώμαλη πολιτική κατάσταση, που είναι γνωστή με τον όρο «Ιουλιανά». Η έκρυθμη αυτή κατάσταση χρησιμοποιήθηκε ως άλλοθι επιβολής της δικτατορίας.
Να τι έγραφε ο Μάριος Πλωρίτης για τα Ιουλιανά:
«Εκείνο που δύσκολα θεραπεύεται, γι'αυτό αποτελεί το μεγαλύτερο έγκλημα της Ιουλιανής εκτροπής, είναι η ΚΑΤΑΡΡΑΚΩΣΗ του πολιτικού και του δημόσιου ΗΘΟΥΣ. Γιατί οι δεκαεφτά μήνες της Εθνικής Κρίσης προσέφεραν στον Ελληνικό λαό το πιο ολέθριο σχολείο πολιτικής ανηθικότητας. Δεκαεφτά ολόκληρους μήνες ο Ελληνικός Λαός περνούσε από καθημερινή «πλύση ανηθικότητας». Δεκαεφτά μήνες, οι « εν τέλει» τον δίδασκαν πως η εξαχρείωση και η άνευ ορίου «σκοπιμότης» είναι το πιο σίγουρο μέσο επιτυχίας κι αναρρίχησης. Δεκαεφτά μήνες ολόκληρη η εθνική ζωή δηλητηριάζονταν από τους ιούς του πιο απροσχημάτιστου πολιτικού αριβισμού. Και δεν είναι διόλου αβάσιμη η υπόθεση πως αυτή ακριβώς η ηθική διάβρωση του λαού αποτελούσε το δεύτερο στόχο εκείνων που προκάλεσαν την Ιουλιανή κρίση: λαός ηθικά εξουθενωμένος και επομένως πολιτικά ανυπεράσπιστος αποτελεί την πιο πειθήνια αγέλη που προσφέρει αδιαμαρτύρητα τον τράχηλό της στις ορέξεις των πανούργων απομυζητών της.
Αυτή ήταν και η μεγαλύτερη προδοσία των Ιουλιανών. Όχι προδοσία απέναντι σε ένα κόμμα, σε μια παράταξη, σε μια ιδεολογία έστω, αλλά προδοσία απέναντι στην ηθική, δηλαδή απέναντι στην ίδια την υπόσταση ενός ολόκληρου Έθνους.»
Δυστυχώς, φίλοι μου, υπήρξαν και αυτού του είδους «οι πατριώτες».
Διαβάζοντας το βιβλίο του Κώστα Γκορτζή, από τον πρόλογο μέχρι το επίμετρο του Δημήτρη Μπατσούλα, φαίνεται καθαρά ότι είναι γεμάτο από σημαντικές και συγκινητικές στιγμές. Άλλωστε, πολλές από αυτές αναφέρθηκαν από τους δύο προηγούμενους ομιλητές. Εγώ θα επικεντρωθώ σε αυτήν που θεωρώ κορυφαία.

Η κορυφαία στιγμή του όλου εγχειρήματος, κατά την εκτίμησή μου, είναι αυτή κατά την οποία ο κυβερνήτης Νίκος Παππάς δίνει διαταγή να σηκωθεί στο καράβι το σημείο Ζ, που στην ορολογία του πολεμικού Ναυτικού σημαίνει: « Οι κινήσεις μου ανεξάρτητες».
Είναι ακριβώς αυτή η στιγμή πέρα από την οποία το αντιτορπιλικό ΒΕΛΟΣ αποσχίζεται από το σχηματισμό της ΝΑΤΟΙΚΗΣ άσκησης , αυτονομείται και καταγγέλλει διεθνώς τη χούντα της Ελλάδας. Καταγγέλλει την κατάλυση της Δημοκρατίας, της συνταγματικής τάξης και κηρύττει τον αγώνα για αποκατάσταση της νομιμότητας.
Ο σκληροτράχηλος κυβερνήτης προβαίνει σε αυτήν την κορυφαία, σε αυτήν την ύστατη ενέργεια με βουρκωμένα μάτια, αμέσως μετά από μια αναφορά που του έγινε, διά στόματος του σημαιοφόρου Κώστα Γκορτζή, εκ μέρους όλων των νεότερων αξιωματικών, των σημαιοφόρων, οι οποίοι μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν ήταν μυημένοι, ήταν απλά ψυλλιασμένοι..
Η σκηνή έχει ως εξής:
Εισέρχεται στο γραφείο του Κυβερνήτη απρόσκλητος και θυμωμένος ο νεαρός σημαιοφόρος Κώστας Γκορτζής λέγοντας;
« κύριε κυβερνήτα, κανείς δεν λέει σε μας τους σημαιοφόρους τι γίνεται.
Καταλαβαίνω τους λόγους για τους οποίους δεν μας μιλάει κανείς, αλλά θέλω να σας αναφέρω ότι είμαστε αξιωματικοί του πλοίου και θα ακολουθήσουμε τον κυβερνήτη μας σε ό,τι κι αν αυτός αποφασίσει»
Η δήλωση αυτή του νεαρού σημαιοφόρου ήταν καταλυτική, όπως καταλυτική ήταν και η επόμενη κίνηση του κυβερνήτη Παππά.
Σαν σίφουνας σηκώθηκε πάνω, αγκάλιασε σφιχτά το νεαρό σημαιοφόρο και χωρίς να πει λέξη άρπαξε το ραδιοτηλέφωνο κι άρχισε να στέλνει κατεπείγον σήμα προς τον ανώτατο στρατιωτικό διοικητή του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, στρατηγό Goodpaster, με κοινοποίηση σε όλους τους Νατοϊκούς διοικητές της Νοτιοανατολικής πτέρυγας, στο διοικητή του σχηματισμού της άσκησης και στα συμπλέοντα πλοία.
«Πιστοί στη συμμαχία του ΝΑΤΟ και στον πολιτισμό των λαών μας, ο οποίος έχει θεμελιωθεί επί των αρχών της Δημοκρατίας, της προσωπικής ελευθερίας κτλ. κτλ..» Άκρως συγκινητική στιγμή .Εξίσου συγκινητική και γεμάτη θαυμασμό για το εγχείρημα ήταν και η απάντηση του τούρκου κυβερνήτη αρχηγού του σχηματισμού της άσκησης, πλοιάρχου Diren" Good Luck Nik!".
Με το κατεπείγον αυτό σήμα, διάμιας, ενημερώθηκαν οι πάντες.
Από αυτήν τη στιγμή το αντιτορπιλικό «ΒΕΛΟΣ» τίθεται εκτός νόμου και ο κυβερνήτης με το πλήρωμα του στην παρανομία ,σε μια ξένη χώρα χωρίς διαβατήρια και χρήματα και επικηρυγμένοι από την χούντα που λυσσούσε εναντίον τους.
Ο καθένας αντιλαμβάνεται τόσο το βάρος της ευθύνης όσο και τον κίνδυνο που διέτρεχαν όλοι τους. Έχει όμως κανείς την εντύπωση, και σήμερα ακόμη, ότι η απόφαση αυτή διέπονταν από την κοινή λογική; Όχι βέβαια. Γιατί ,όπως είπαμε, οι πραγματικοί επαναστάτες δεν σταθμίζουν τα πράγματα με τη λογική, αλλά παρακινούνται από το συναίσθημα, το όραμα, τους υψηλούς στόχους, που είναι πέρα και πάνω από την πραγματικότητα. Γιατί οι άνθρωποι αυτοί είναι ασυμβίβαστοι, είναι άνθρωποι της άμετρης φιλοπατρίας, με εμμονή σε στέρεες και απαρασάλευτες ηθικές αρχές.
Ο ηγέτης σε περίοδο κρίσης πρέπει να διατηρεί φλογερή καρδιά , πνεύμα διαυγές και κρίση αδιατάρακτη, όπως ακριβώς ο πλοίαρχος Νίκος Παππάς..
Ποιός ήταν λοιπόν ο αντίκτυπος της ανταρσίας του αντιτορπιλικού ΒΕΛΟΥΣ; Επειδή κάθε πράξη κρίνεται εκ του αποτελέσματος, είναι σωστό να σημειωθεί ότι αυτή η ενέργεια έδωσε μια σημαντική διάσταση στην παγκόσμια κοινή γνώμη. Η χούντα των συνταγματαρχών αμφισβητείται από το σύνολο των ενόπλων δυνάμεων, δεδομένου ότι ο πλοίαρχος Παππάς στο κατεπείγον σήμα του είχε φροντίσει να πληροφορήσει τους πάντες τόσο για το κίνημα του Ναυτικού όσο και για τη σύλληψη μυημένων στο κίνημα αξιωματικών από το σύνολο των ενόπλων δυνάμεων, ναυτικό, αεροπορία, στρατό ξηράς. Έτσι, σιγά σιγά η χούντα άρχισε να ξεσκεπάζεται και η αντίστροφη μέτρηση γι' αυτήν είχε αρχίσει.
Συμπερασματικά, η ανταρσία του ΒΕΛΟΥΣ, το κίνημα του ναυτικού και πολλών αξιωματικών της αεροπορίας και του στρατού ξηράς, συνέβαλαν αποτελεσματικά στην πτώση της χούντας.
«Μη υπάρχοντος Παππά και ΒΕΛΟΥΣ δεν θα υπήρχε κίνημα ναυτικού.
Ο Παππάς μάς ρυμούλκησε όλους με το ΒΕΛΟΣ σε μια παγκόσμια προβολή της αντίστασής μας εναντίον της δικτατορίας »γράφει ο υποναύαρχος Κώστας Κουσούρης.
Γατί το Ναυτικό είναι σώμα με δημοκρατική παράδοση;
Γιατί η «μαγιά» της δημοκρατικότητας του ναυτικού στηρίζεται στον πολιτισμό της θάλασσας . Ενός πολιτισμού όχι απλώς με την έννοια της κουλτούρας, της καλλιέργειας , , αλλά με την έννοια της διαμόρφωσης του ατόμου σε πολίτη , που σημαίνει μια διαδικασία τήρησης ενός συνόλου νόμων, κανονισμών ηθικών κανόνων, παραδόσεων, αρχών και αξιών, που προσδιορίζουν υποχρεώσεις και δικαιώματα στον καθένα για την εξασφάλιση της λειτουργίας μιας κοινωνίας.
Τελειώνοντας:
Υποκλινόμαστε σήμερα μπροστά σας, ναύαρχε Νίκο Παππά, όπως και στο ηρωικό πλήρωμά σας για την προσφορά σας στην πατρίδα.
Υποκλινόμαστε σήμερα μπροστά στο κίνημα του Ναυτικού και σε όλους
τους αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και ναύτες, που ήταν μυημένοι και πολλοί από αυτούς συνελήφθησαν, βασανίστηκαν, ταπεινώθηκαν, εξευτελίστηκαν, λοιδορήθηκαν χάριν της πατρίδας.
Υποκλινόμαστε σήμερα μπροστά στους αξιωματικούς των άλλων όπλων, της αεροπορίας και του στρατού ξηράς, που επίσης συλληφθέντες βασανίστηκαν και υπέστησαν τους ίδιους εξευτελισμούς, χάριν της πατρίδας.
Υποκλινόμαστε σήμερα μπροστά σε κάθε Έλληνα που αντιστάθηκε με τον τρόπο του και συνέβαλε στην αποπομπή της χούντας, η οποία είχε καταλύσει τη Δημοκρατία, τον κοινοβουλευτισμό και το σύνταγμα της χώρας.
Ευχόμαστε και πιστεύουμε ποτέ στο μέλλον η πατρίδα μας να μην υποστεί τέτοια δοκιμασία.
Στα « φοβάμαι» του ποιήματος του Μανώλη Αναγνωστάκη και στους προβληματισμούς του Κώστα Γκορτζή, στον πρόλογο αυτού του βιβλίου, θέλω να προσθέσω και τα δικά μου «φοβάμαι»:
Φοβάμαι, λοιπόν, την κοινωνία, όπου πλανάται μια γενική άφεση αμαρτιών, όπου ο ένας συγχωρεί τον άλλο με αβάσταχτη ελαφρότητα, για να είμαστε στο τέλος όλοι ένοχοι, συνένοχοι και αμαρτωλοί.
Φοβάμαι την κοινωνία της συνενοχής και τους συνένοχους ανθρώπους, γιατί ανάμεσά τους οι πραγματικοί ένοχοι γίνονται εξαιρετικά δυσδιάκριτοι.
Φοβάμαι την κοινωνία, όπου δεν υπάρχει η σωστή έννοια της τιμωρίας και η ατιμωρησία πάει να γίνει κεκτημένο δικαίωμα.
Φοβάμαι τους ανθρώπους της ήσσονος προσπάθειας και του μέγιστου αποτελέσματος.
Φοβάμαι τους ανθρώπους, που έχουν κάνει αυτοσκοπό το εύκολο χρήμα, το εύκολο κέρδος, το υπερκέρδος, τον ευδαιμονισμό, τον ηδονισμό.
Φοβάμαι τους ανθρώπους, που δεν ψάχνουν για ιδανικά, ανθρώπινες και ηθικές αξίες, που δεν ενδιαφέρονται πια ούτε για ένα ζευγάρι ιδανικά έστω και μεταχειρισμένα, όπως έλεγε ο Ιψεν.
Φέτος φοβάμαι περισσότερο.
Η μόνη μας ελπίδα είναι να πιστέψουμε ότι η αρχή κάθε σωτηρίας είναι η αυτοκριτική.

Με τιμή
Δημήτρης Β. Ρίγγος

Συνδεθείτε για να υποβάλετε σχόλια

ΑΝΑΖΗΤΗΖΗ

Αρχή